Menü Kapat

Sperm Testi Nasıl Yapılır, Normal Değerleri Nasıldır ?

Sperm Testi genellikle Makler kamerası denen lam da mikroskop altında yapılan sayımla sayılır.

Nasıl Yapılır, Normal Değerleri Nasıldır merak ediyorsanız yazımıza devam edin.

Çocuk sahibi olmak hem anne hem de baba için Dünya’nın en güzel duygularından biridir. Bunun önündeki en büyük medikal engellerden biri infertilite yani kısırlıkdır.

İnfertilite herhangi bir korunma olmaksızın düzenli ilişkiyle 12 ay içerisinde çocuk sahibi olunamaması durumuna denir.

Kısırlık nedenlerinden ortalama % 40-50’si erkeğe ait sorunlardır. Bununla beraber bu erkeklerin hemen hemen üçte birine yakın kısmında beraberinde başka nedenler de (eşine ait) olabildiği için klinisyenler çocuğu olmayan eşleri önce beraber incelemeye alırlar.

Tanıda klinisyenler fizik muayene, öykü, kan testleri (FSH,testosteron), genetik testler (klinefelter sendromu, kistik fibrozis, y kromozomu mikrodelesyonu..) ve spermiogram testlerini kullanırlar.

Spermiogram, semenin çeşitli açılardan incelenmesi demektir. Birçok faktör bakılır ki bunlardan en önemlileri semendeki sperm sayısı, sperm hareketleri ve sperm morfolojisidir.

Sperm Testi Nasıl Yapılır ?

Numune öncesi 2-7 (ortalama 3 gün) günlük cinsel perhiz olmalıdır.

Örnek mastürbasyon ile veya zorunlu hallerde cinsel ilişki sonrası dışarı boşalmayla temiz bir kaba alınmalıdır.

Örnek alınırken kayganlaştırma amacı ile tükürük, sabun veya şampuan gibi maddeler kullanılmamalıdır.

Örnek inceleneceği laboratuvara 20-40 C sıcaklık içinde en geç 60 dakika içinde ulaştırılmalıdır.

2-7 günlük Cinsel Perhiz Neden Önemlidir ?

Çünkü 2 günden kısa zamanda sperm örneği verilirse sperm sayısı azalır ve sperm hareketliliği artar.

7 günü geçen zamanda verilmesinde ise yine hastalık olmadan da sperm hareketliliği azalabilir. Daha uzun aralıkla verilirse yani perhiz süresinin uzaması halinde sperm sayısı artar, sperm hareketliliği ve canlılığı azalır, sperm DNA’sının zarar görme ihtimali artar ölü sperm sayısı da artar.

Zorunlu hallerde sperm cinsel ilişki sonrası dışarı boşalmayla alınabilir denildi, bu yolla alınmasında ne sakınca var ?

Bu metodla spermlerin en yoğun olduğu ilk ejakülat (meni) kısmı kaybedilebilir, ayrıca hücresel ve bakteriyolojik kontaminasyon olabilir veya düşük vajinal pH sperm hareketini bozabilir.

Meni mastürbasyon ile temiz bir kaba alınmalı ve bu sırada kayganlaştırma amacı ile tükürük, sabun veya şampuan gibi maddeler kullanılmamalıdır.

Meni dışarıda verilmişse inceleneceği laboratuvara en geç 60 dakika içinde ulaştırılması gerekir aksi halde hareket değerlendirmesi sağlıklı olmaz. Taşıma sırasında vücut ısısında tutulmalı, < 20 C’ veya > 40C’den yüksek ısılarda bırakılmamalıdır.

Meni incelemesinde, miktar, renk, koku, viskosite (akışkanlık), likefaksiyon (sıvılaşma süresi) değerlendirilir. Sperm sayımı yapılır, spermin hareketliliği ve yapısı değerlendirilir. Mikroskobi yapılarak lökositlerin ve mikroorganizmaların varlığı incelenir.

* Unutulmamalıdır ki sperm sayısı ve hareketliliği mevsime, kullanılan ilaçlara, geçirilmiş hastalılara, strese, alkol ve sigara kullanımına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Sperm üretimi 2-3 ayda bir döngü halinde tekrarlanır. Kişinin karşılaştığı zararlı etkenler veya tedavi için kullanılan faydalı ilaçlar da sperm üretimini en erken 1-2 ay sonra etkileyeceğinden kesin sonuca varılmadan önce 1 ay ara ile en az 2 kez meni incelemesi yapılmalıdır.

Sperm Testi Normal Değerleri Nasıldır ?

WHO (Dünya Sağlık Örgütü) kriterlerine göre normal meni değerleri;

Hacim: 2 – 6.0 ml

pH: 7.2 – 8.0

Konsantrasyon: >20 milyon/ml

Total sperm sayısı: >40 milyon/ejakülat

Lökosit: < 1 milyon/ml

Motilite: Ejakulasyonu takiben 60 dakika içerisinde, %50 veya daha fazlasının ileri progresyon göstermesi (a + b kategorisinde); veya %25 yada daha fazlasının hızlı (a kategorisinde) progresyon göstermesi.

Morfoloji: %30 veya üzerinde normal form.

%14 ve üzeri normal yapıda (Kruger kriterlerine göre).

Vitalite (canlılık) : % 75 veya üzerinde canlı sperm.

İleri tetkikler (rutin spermiogramlarda bakılmaz);

Alfa glukozidaz: > 20 mU/ejakulat

Çinko : > 2.4 micmol/ejakulat

Sitrik asit : > 52 micmol/ejakulat

Asit fosfataz : > 200 U/ejakulat

Früktoz: > 13 micmol/ejakulat.

Immunobead test: Partikül yapışmış sperm oranının < %20 olması.

MAR testi: Partikül yapışmış sperm oranının < %10 olması.

Semeni inceleyen kişinin deneyimsizliği testin doğruluğunu direkt olarak etkilediğinden, sperm analizi uzman ellerde ve titizlikle yaptırılmalıdır.

Volüm (Miktar)

Normalde 2-6 ml olmalıdır. Meninin az olması meni kanallarındaki bir tıkanıklığa işaret ediyor olabilir.

Likefaksiyon (Sıvılaşma süresi)

Normal bir meni oda ısısında 60 dakika içerisinde likefiye olmalıdır.

Görünüm ve Renk

Meni normalde homojen, gri – opelasan görünümdedir. Opasifikasyonun azalması sperm  konsantrasyonunun düşük olduğunun işaretidir. Uzun süreli cinsel perhizlerde sarı görünüm olabilir, kahverengi – kırmızı örnekler ise eritrosit yani kan bulunduğunun göstergesidir.

Uzun süreli antibiyotik kullanımı sonrası renksiz görülebilir.

Koku

Semen Prostat bezinin salgıladığı sperminin oksidasyonundan dolayı “At Kestanesi çiçeği” gibi kokar.

Viskozite (Kıvam)

Meni Likefiye olduktan sonra bir pipete çekilip veya cam çubukla kaldırılıp damlaması beklenir. Normalde damla damla gelir. > 2 cm uzunluğunda lastikvari uzaması viskozitenin arttığını gösterir ki bu durum sperm motilite ve konsantrasyon sonuçlarını olumsuz etkileyebilir.

Prostatit, vezikülit gibi kronik enfeksiyonlarda viskozite artmış olabilir. Antisperm antikor testi istemek faydalı olur.

pH

pH tayini ejakulat alındıktan en fazla 1 saat içerisinde yapılmalıdır. Normali 7.2 – 8.0 dir.

7.0’ın altındaki değerler vaz agenezi veya seminal vezikül agenezini, ejakulatör kanal obstrüksiyonları gibi meni sıvısını oluşturan yapılarda tıkanıklıkları, veziküla seminalisin kronik enfeksiyonlarını ve idrarın semene karıştığı durumları, artmış pH enfeksiyonları veya ölçümün geç yapıldığını düşündürür.

Mikroskopik muayene

Burada önce sperm motilitesi, daha sonra sayı ve morfolojisi incelenir. Ayrıca lökosit veya yuvarlak hücre varlığı da araştırılır. Normalde yuvarlak hücre sayısı 5 milyondan, lökosit sayısı 1 milyondan az olmalıdır.

Ejakulatta sperm dışında Üretradan gelen poligonal epitel hücreleri, spermatogenetik germ hücreleri ve lökositler de bulunabilir. Bunların hepsine genel olarak ” round” veya “yuvarlak hücre” denir.

Lökospermi durumunda genital sisteme ait bir enfeksiyon söz konusu olabilir. Lökositospermi aynı zamanda oksidatif stres nedeniyle ve/veya sitotoksik sitokinleri ortama vererek meni volümünde azalma, sperm hareketlerinde ve fonksiyonlarında bozulmalara yol açabilir.

Semendeki lökositleri saymak için değişik teknikler mevcuttur. ELISA ile elastaz konsantrasyonunun tayini yapılabilir veya hücre içi peroksidaz ve lökosite spesifik antijen tayinleri kullanılabilir. Burada önemli olan lökositlerin direkt mikroskobi ile sayımının onları spermatid, spermatosit ve spermatogoniumlar ile karıştırmaya neden olabileceği sorunudur.

Motilite tayini

Her bir spermin motilitesi 4 derece üzerinden değerlendirilir:

  1. ileri-hızlı
  2. ileri-yavaş
  3. yerinde hareketli
  4. hareketsiz (hareketsiz olan spermlerin ölü mü yoksa canlı olduğu halde hareket mi edemediğini direk sayımla anlayabilmek mümkün değildir. Bunun için HOS testi, eozin boyama testi gibi çeşitli testler kullanılarak hareketsiz spermin durumu belirlenir).

İdeali makler kamarasında 100 sperm sayılır. Her bir spermatozoa hangi kategoriye göre hareket ediyorsa kaydedilir. Her kategori için ortalama yüzde değerleri hesaplanır.

Aglütinasyon

Aglütinasyon motil spermlerin birbirleriyle değişik yerlerinden yapışmaları demektir. Bu durum immünolojik nedenli bir infertilite olabileceğine işarettir ve ek testlere gerek kalabilir.

Aglütinasyonun yaygınlığı önemli olduğu için, grade 1’den 4’e kadar derecelendirilerek raporda belirtilmelidir.

Sperm sayısı tayini

Sperm sayımını 2 metodla yapmak mümkündür: Neubauer hemositometresi ve Makler kamarası.

Neaubauer kan sayma lamı üzerine sperm sulandırıldıktan sonra konularak sayım yapılır. Makler’de ise sulandırmaya gerek yoktur. Makler metodunda bu amaç için özel olarak dizayn edilmiş bir sayım kamarası kullanılır. Makler kamarasında 10 karedeki spermler milyon cinsinden sperm sayısını verir.

En az 100 kare sayılıp ortalaması alınmalıdır.

* Sperm analizi sonrasında yukarıdaki değerlerin bulunması gebeliğin oluşacağını kesin olarak göstermez. Örneğin; sperm konsantrasyonu 10 milyon/ml olan erkeklerin eşlerinde gebelik gerçekleşebilirken, sperm konsantrasyonu 60 milyon/ml olan erkeklerin eşleri gebe kalamayabilir.

Spermiogram ile ilgili önemli terimler

Azospermi: Semende hiç sperm olmaması demektir.

Oligospermi: Sperm sayısının azlığıdır.

Astenospermi: Hareketlilik oranında azalmadır.

Teratospermi: Şekil (yapı, morfoloji) bozukluğudur.

Spermlerle ilgili problemler kombine şekilde de olabilir. Örneğin; Asteno-Terato spermi, Oligo  Asteno-Terato spermi gibi. Hatta yaptığım yüzlerce spermiogram deneyimime göre rahatça söyleyebilirm ki çoğu hastada kombine problemler mevcut olmaktadır.

Kruger Metodu Nedir ?

Sperm değerlendirmesinde bir kaç farklı kriter vardır. “Kruger kriterleri” özellikle spermdeki şekil bozukluklarını göz önüne alan mikroskobik bir değerlendirme metodudur.

WHO yani dünya sağlık örgütü şekil değerlendirmelerini daha ılımlı kriterlerle belirlemiştir. Oysa Kruger tarafından belirlenen kriterlerde spermlerin şekillerinin argo tarifle filinta gibi olması istenir.

Özel bir boyama sonrası sperm şekil (morfoloji) özellikleri incelenerek sperm örneğinin fertilite (doğurganlık) kapasitesi belirlenir.

Strict (katı, kat’i, kesin) kriterle normal spermde, baş ovoid, düzgün konturlu, iyi sınırlanmış olmalıdır.

Boyutları, 2-3 mikron X 5-6 mikron olmalı ve akrozom baş alanının % 40-70 ‘ini kaplamalı, boyun, mid-piece ve kuyruk anomalisi olmamalı, midpiece baş ile aksiyel olmalı, mid-piece uzunluğu baş uzunluğunun 1.5 misli olmalı ve sitoplazmik droplet içermemeli, kuyruk uniform, mid-piece’den daha ince, 1 mikron çapında, kıvrımsız ve 45-55 mikron uzunluğunda olmalıdır.

Dipnotlar :

Sigara sperm sayısını, hareketini ve yapısını olumsuz etkiler. Sigara içen erkeklerin eşlerinde düşük ihtimalinin arttığı belirlenmiştir. Sigaranın başlıca zararlı etkisini yukarıda açıklamıştım.

Uyuşturucu maddeler sperm kalitesini ve üretimini olumsuz etkiler. Bu maddeler hormonal dengesizliklere de yol açar.

Kemoterapotikler sperm üretimine zarar verir. Bu ilaçların bir kısmının etkisi kalıcı olabilir. Kemoterapi öncesinde bu hastalardan ileride kullanılmak üzere sperm örnekleri alınarak dondurulabilir.

Radyasyon testislerde sperm üreten hücreler üzerine çok etkilidir. Meydana gelen hasarın derecesi ve kalıcılığı radyasyon dozuna bağlıdır. Radyoterapi gören hastalarda sperm üretimi 3-5 yıl içinde tekrar başlayabilir.

Yüksek ısı özellikle sauna ve sıcak su banyoları sperm üretimini olumsuz etkiler.

Böcek ilaçları da sperm üretimini olumsuz etkiler.

Alkol impotans ve sperm üretiminin bozulmasına neden olur. Kronik alkolizm vakalarında testisler küçülür, testosteron üretimi bozulur.

Birçok ilaç sperm üretimini olumsuz etkiler, bu etki geçicidir. Antibiyotiklerin birçoğu, parazit ilaçları, depresyon, mide ülseri, hipertansiyon ve alerjik hastalıkların tedavisinde kullanılan bazı ilaçların erkek üreme sağlığını olumsuz etkilediği gösterilmiştir.

Spermiyogram Sonucum Normal Sınırlarda Ama Yine Gebelik Oluşmuyor ?

Sperm analizi sonrasında yukarıdaki değerlerin bulunması gebeliğin oluşacağını kesin olarak göstermez. Örneğin; sperm konsantrasyonu 10 milyon/ml olan erkeklerin eşlerinde gebelik gerçekleşebilirken, sperm konsantrasyonu 60 milyon/ml olan erkeklerin eşleri gebe kalamayabilir.

Neden gerekirse 3 ay sonra sperm analizi tekrarlanmalıdır ?

Çünkü sperm üretim döngüsü 2-3 ayda bir tekrarlanır. Yani üretilen bir sperm 2-3 ay sonra semene salgılanacaktır. Aynı şekilde kişinin karşılaştığı zararlı etkenler veya tedavi için kullanılan faydalı ilaçlar da sperm üretimini 3 ayın sonunda etkileyebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.